Ενίοτε η βυζαντινή λογοτεχνία θεωρείται από πολλούς , κατά βάση κλασικούς φιλολόγους , απλή αντιγραφή ή απόλυτη απομίμηση της λογοτεχνίας των κλασικών χρόνων , χωρίς ίχνος δημιουργικότητας ή προσωπικής της καθ’εαυτής εξέλιξης .
Τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι , όπως παρατηρεί και ο Jan Olof Rosenqvist στο βιβλίο του « Η Βυζαντινή Λογοτεχνία από τον 6ο αιώνα ως την Άλωση της Κωνσταντινούπολης » . Τι σημαίνει , όμως , ‘Βυζαντινή Λογοτεχνία’ ;
Από ιστορικής άποψης σημαίνει αυτόν που ανήκει στη βυζαντινή αυτοκρατορία , στην οποία η γλώσσα αποτελούσε το βασικότερο επικοινωνιακό μέσο στη λογοτεχνία για εκατοντάδες χρόνια . Έτσι , ως ‘βυζαντινή’ μπορεί να οριστεί η λογοτεχνία που γράφτηκε στην επικράτεια αυτού του ελληνόφωνου κατά βάση κράτους . Έπειτα , είναι σαφές ότι η ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας τερματίζεται το 1453 , όταν η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε από τον Τούρκο σουλτάνο Μωάμεθ Β’ . Τότε συντελείται και το τέλος του βυζαντινού πολιτισμού . Καθότι , όμως , δεν μπορούμε να τοποθετήσουμε με ασφάλεια την αρχή της βυζαντινής ιστορίας , ακόμα πιο δύσκολος καθίσταται ο ορισμός της αρχής της βυζαντινής λογοτεχνίας .
Κατά παράδοση , η γέννηση της βυζαντινής αυτοκρατορίας τοποθετείται στον 4ο αιώνα , κατά προτίμηση γύρω στο 325 , όταν η Κωνσταντινούπολη έγινε πρωτεύουσα της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας , η οποία τουλάχιστον κατ’όνομα ήταν χριστιανική . Θα ήταν χρήσιμη μια σχηματική ιστορική θεώρηση του Βυζαντίου , που θα είχε ευσύνοπτα ως εξής : 1. Πρώιμη βυζαντινή περίοδος ( ή : περίοδος της ύστερης αρχαιότητας ) από τον 4ο αιώνα ως τα μέσα του 7ου . 2. Μέση Βυζαντινή Περίοδος , ως το 1204 , οπότε συντελέστηκε η Δ ‘ Σταυροφορία , περίοδος στην οποία περιλήφθηκε και ο λεγόμενος ‘σκοτεινός αιώνας’ . 3.Υστεροβυζαντινή ή ‘παλαιολόγεια’ περίοδος , από το 1261 ως το 1453 . Φυσικά , είναι μάλλον αμφίβολο αν τέτοια χρονική διάκριση μπορεί να καθορίσει λογοτεχνική αρχή και όρια . Η βυζαντινολόγος και ερευνήτρια του Μπέλφαστ Margaret Mullett υποστηρίζει παραθέτοντας απόσπασμα από βιβλίο Βρετανού ερευνητή , ότι με το τέλος της αρχαιότητας η ελληνική λογοτεχνία έπαψε να υφίσταται και ήλθε ξανά στο προσκήνιο χίλια χρόνια αργότερα , στην Αναγέννηση , και μάλιστα υπό την έννοια ότι ανακαλύφθηκε εκ νέου . Στην πραγματικότητα , όμως , μετά το τέλος της αρχαιότητας και πριν από την Αναγέννηση είχε δημιουργεί μια πλουσιότατη λογοτεχνία σε ελληνική λογοτεχνία . Τη λογοτεχνία αυτή τη δημιούργησαν οι Βυζαντινοί , κατά την άποψη , όμως , του ίδιου μελετητή , η εν λόγω λογοτεχνική παραγωγή δεν μπορεί να υπαχθεί στην ελληνική λογοτεχνία . Έτσι , ‘μοιραία η βυζαντινή λογοτεχνία εξαφανίζεται ως δια μαγείας ή έστω εμφανίζεται μονάχα στο περιθώριο των ιστορικών συμφραζομένων στα οποία θα έπρεπε αυτονόητα να ανήκει ΄.
Υποστηρίζεται ακόμα ευρύτατα στους επιστημονικούς κύκλους ότι η αρχαία ελληνική λογοτεχνία είχε λησμονηθεί στο διάστημα που μεσολάβησε από το τέλος της αρχαιότητας και την Αναγέννηση , γεγονός που καθόλου δεν ισχύει . Αντιθέτως , αυτή η λογοτεχνία είχε αναβιώσει από τους Βυζαντινούς του Μεσαίωνα , οι οποίοι τη μετουσίωσαν σε γόνιμη πολιτισμική κληρονομιά και έχοντας συνείδηση να τη διασώσουν μέσω της αντιγραφής . Αυτό συνέβη ήδη τον 9ο αιώνα , πολύ πριν τη δυτικοευρωπαϊκή Αναγέννηση , και αν το θεωρησουμε από τη σκοπιά της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας , το γεγονός αυτό δεν υστερεί σπουδαιότητας επειδή δεν συνέβη στην Δυτική Ευρώπη , αλλά στην Ανατολή , στο Βυζάντιο : ‘ η αρχαία ελληνική λογοτεχνία δεν πέθανε , επειδή δεν ήταν γνωστή στους Δυτικοευρωπαϊκούς ! ! ! ' part 1 .
Τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι , όπως παρατηρεί και ο Jan Olof Rosenqvist στο βιβλίο του « Η Βυζαντινή Λογοτεχνία από τον 6ο αιώνα ως την Άλωση της Κωνσταντινούπολης » . Τι σημαίνει , όμως , ‘Βυζαντινή Λογοτεχνία’ ;
Από ιστορικής άποψης σημαίνει αυτόν που ανήκει στη βυζαντινή αυτοκρατορία , στην οποία η γλώσσα αποτελούσε το βασικότερο επικοινωνιακό μέσο στη λογοτεχνία για εκατοντάδες χρόνια . Έτσι , ως ‘βυζαντινή’ μπορεί να οριστεί η λογοτεχνία που γράφτηκε στην επικράτεια αυτού του ελληνόφωνου κατά βάση κράτους . Έπειτα , είναι σαφές ότι η ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας τερματίζεται το 1453 , όταν η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε από τον Τούρκο σουλτάνο Μωάμεθ Β’ . Τότε συντελείται και το τέλος του βυζαντινού πολιτισμού . Καθότι , όμως , δεν μπορούμε να τοποθετήσουμε με ασφάλεια την αρχή της βυζαντινής ιστορίας , ακόμα πιο δύσκολος καθίσταται ο ορισμός της αρχής της βυζαντινής λογοτεχνίας .
Κατά παράδοση , η γέννηση της βυζαντινής αυτοκρατορίας τοποθετείται στον 4ο αιώνα , κατά προτίμηση γύρω στο 325 , όταν η Κωνσταντινούπολη έγινε πρωτεύουσα της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας , η οποία τουλάχιστον κατ’όνομα ήταν χριστιανική . Θα ήταν χρήσιμη μια σχηματική ιστορική θεώρηση του Βυζαντίου , που θα είχε ευσύνοπτα ως εξής : 1. Πρώιμη βυζαντινή περίοδος ( ή : περίοδος της ύστερης αρχαιότητας ) από τον 4ο αιώνα ως τα μέσα του 7ου . 2. Μέση Βυζαντινή Περίοδος , ως το 1204 , οπότε συντελέστηκε η Δ ‘ Σταυροφορία , περίοδος στην οποία περιλήφθηκε και ο λεγόμενος ‘σκοτεινός αιώνας’ . 3.Υστεροβυζαντινή ή ‘παλαιολόγεια’ περίοδος , από το 1261 ως το 1453 . Φυσικά , είναι μάλλον αμφίβολο αν τέτοια χρονική διάκριση μπορεί να καθορίσει λογοτεχνική αρχή και όρια . Η βυζαντινολόγος και ερευνήτρια του Μπέλφαστ Margaret Mullett υποστηρίζει παραθέτοντας απόσπασμα από βιβλίο Βρετανού ερευνητή , ότι με το τέλος της αρχαιότητας η ελληνική λογοτεχνία έπαψε να υφίσταται και ήλθε ξανά στο προσκήνιο χίλια χρόνια αργότερα , στην Αναγέννηση , και μάλιστα υπό την έννοια ότι ανακαλύφθηκε εκ νέου . Στην πραγματικότητα , όμως , μετά το τέλος της αρχαιότητας και πριν από την Αναγέννηση είχε δημιουργεί μια πλουσιότατη λογοτεχνία σε ελληνική λογοτεχνία . Τη λογοτεχνία αυτή τη δημιούργησαν οι Βυζαντινοί , κατά την άποψη , όμως , του ίδιου μελετητή , η εν λόγω λογοτεχνική παραγωγή δεν μπορεί να υπαχθεί στην ελληνική λογοτεχνία . Έτσι , ‘μοιραία η βυζαντινή λογοτεχνία εξαφανίζεται ως δια μαγείας ή έστω εμφανίζεται μονάχα στο περιθώριο των ιστορικών συμφραζομένων στα οποία θα έπρεπε αυτονόητα να ανήκει ΄.
Υποστηρίζεται ακόμα ευρύτατα στους επιστημονικούς κύκλους ότι η αρχαία ελληνική λογοτεχνία είχε λησμονηθεί στο διάστημα που μεσολάβησε από το τέλος της αρχαιότητας και την Αναγέννηση , γεγονός που καθόλου δεν ισχύει . Αντιθέτως , αυτή η λογοτεχνία είχε αναβιώσει από τους Βυζαντινούς του Μεσαίωνα , οι οποίοι τη μετουσίωσαν σε γόνιμη πολιτισμική κληρονομιά και έχοντας συνείδηση να τη διασώσουν μέσω της αντιγραφής . Αυτό συνέβη ήδη τον 9ο αιώνα , πολύ πριν τη δυτικοευρωπαϊκή Αναγέννηση , και αν το θεωρησουμε από τη σκοπιά της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας , το γεγονός αυτό δεν υστερεί σπουδαιότητας επειδή δεν συνέβη στην Δυτική Ευρώπη , αλλά στην Ανατολή , στο Βυζάντιο : ‘ η αρχαία ελληνική λογοτεχνία δεν πέθανε , επειδή δεν ήταν γνωστή στους Δυτικοευρωπαϊκούς ! ! ! ' part 1 .
Δεν υπάρχουν σχόλια: